Page 92 - Demo

90ARISTOFANI (446-385 p.e.r.)Aristofani shkroi rreth 44 komedi, nga t%u00eb cilat kan%u00eb mbetur 11: %u201cKalor%u00ebsit%u201d, %u201cRet%u00eb%u201d, %u201cLisistrata%u201d, %u201cBretkosat%u201d, %u201cGrat%u00eb n%u00eb parlament%u201d, %u201cPluti%u201d, %u201cPaqja%u201d, %u201cZogjt%u00eb%u201d, %u201cAharnianet%u201d, %u201cGrer%u00ebzat%u201d, %u201cThesmoforiet%u201d. Komedia e vjet%u00ebr nuk ka paralele n%u00eb dramaturgjin%u00eb e m%u00ebvonshme evropiane. Ajo ishte nj%u00eb p%u00ebrzierje e fantazis%u00eb, politik%u00ebs dhe e satir%u00ebs, e fars%u00ebs m%u00eb t%u00eb shfrenuar, e gjuh%u00ebs vulgare (me origjin%u00eb rituale) dhe, n%u00eb rastin e Aristofanit, edhe e lirizmit poetik. N%u00eb komedit%u00eb e tij ka p%u00ebrdorur mjete t%u00eb shumta artistike, si: humorin, satir%u00ebn, karikatur%u00ebn, por nuk i ka kushtuar shum%u00eb r%u00ebnd%u00ebsi vazhdim%u00ebsis%u00eb s%u00eb koh%u00ebs, vendit, karakterit, intrig%u00ebs dhe logjik%u00ebs s%u00eb veprimit. Nd%u00ebr komedit%u00eb politike m%u00eb t%u00eb njohura p%u00ebrmendim %u201cKalor%u00ebsit%u201d (414 p.e.r.). N%u00eb t%u00eb, autori v%u00eb n%u00eb pozit%u00eb komike edhe Demosin (popullin), i cili, i rrjedhur paksa nga trut%u00eb, hiqet p%u00ebr hunde nga demagog%u00eb t%u00eb till%u00eb si Paflagoni, q%u00eb me g%u00ebnjeshtra dhe lajka, orvatet t%u00eb nxjerr%u00eb fitime p%u00ebr vete. Tehun e satir%u00ebs s%u00eb tij, Aristofani e drejton edhe kund%u00ebr parlamentit t%u00eb Athin%u00ebs p%u00ebr paaft%u00ebsi n%u00eb drejtimin e jet%u00ebs s%u00eb vendit, p%u00ebr prirje luft%u00ebnxit%u00ebse, duke u b%u00ebr%u00eb k%u00ebshtu veg%u00ebl, n%u00eb duart e demagog%u00ebve.Me ngjyra t%u00eb karikatur%u00ebs dhe t%u00eb groteskut Aristofani e ka paraqitur parlamentin edhe n%u00eb komedin%u00eb %u201cGrat%u00eb n%u00eb parlament%u201d. Meqen%u00ebse burrat u treguan t%u00eb paaft%u00eb t%u00eb drejtojn%u00eb jet%u00ebn e vendit, k%u00ebt%u00eb radh%u00eb jan%u00eb grat%u00eb q%u00eb marrin fuqin%u00eb n%u00eb parlament dhe b%u00ebjn%u00eb reforma q%u00eb synojn%u00eb t%u00eb zhdukin dallimet sociale dhe t%u2019u vin%u00eb n%u00eb ndihm%u00eb t%u00eb varf%u00ebrve. N%u00eb vepr%u00ebn e tij %u201cLisistrata%u201d, grat%u00eb p%u00ebr t%u2019u b%u00ebr%u00eb presion burrave q%u00eb t%u00eb pushojn%u00eb luft%u00ebn, vendosin t%u00eb nd%u00ebrpresin marr%u00ebdh%u00ebniet bashk%u00ebshortore me ta. N%u00eb komedin%u00eb %u201cPaqja%u201d tregohet se si fshatari Trigje i d%u00ebshiruar p%u00ebr paqe, hip%u00ebn n%u00eb nj%u00eb lloj brumbulli shum%u00eb t%u00eb madh dhe shkon n%u00eb qiell p%u00ebr t%u00eb liruar Paqen (Iren%u00ebn), q%u00eb luft%u00ebnxit%u00ebsit e kishin mbyllur n%u00eb nj%u00eb guv%u00eb. Me ardhjen e paqes n%u00eb tok%u00eb, jeta fillon t%u00eb %u00e7elet. Problemi i edukimit t%u00eb rinis%u00eb me normat e moralit t%u00eb sh%u00ebndosh%u00eb tradicional z%u00eb vend t%u00eb duksh%u00ebm n%u00eb komedin%u00eb %u201cRet%u00eb%u201d. Fshatari Strepsiad, i shkat%u00ebrruar ekonomikisht nga i biri, q%u00eb %u00ebsht%u00eb i edukuar keq prej s%u00eb %u00ebm%u00ebs, shkon te filozofit Sokrat p%u00ebr t%u00eb m%u00ebsuar artin e g%u00ebnjeshtr%u00ebs, por, meq%u00eb s%u2019i hyn asgj%u00eb n%u00eb kok%u00eb, e Statuja e AristofanitP%u00cbRFAQ%u00cbSUESIT E TEATRIT ANTIK GREKO-ROMAK: KOMEDIA4P%u00ebrfaq%u00ebsuesi i s%u00eb ashtuquajtur%u00ebs komedia e vjet%u00ebr, q%u00eb lul%u00ebzoi n%u00eb Athin%u00eb n%u00eb shekullin V p.e.r. %u00ebsht%u00eb Aristofani. Ai jetoi dhe krijoi n%u00eb periudh%u00ebn kur filloi t%u00eb ndihej kriza ekonomike dhe ideologjike n%u00eb struktur%u00ebn e shtetit demokratik skllavopronar. Komedia romake e drejtoi v%u00ebmendjen te jeta familjare e shoq%u00ebrore, larg problemeve t%u00eb m%u00ebdha t%u00eb koh%u00ebs. N%u00eb Rom%u00eb ishte e ndaluar me ligj %u00e7do tallje ndaj qytetarit romak dhe institucioneve shtet%u00ebrore romake, k%u00ebshtu q%u00eb edhe komedia nuk guxoi t%u00eb dilte nga vorbulla e problemeve t%u00eb p%u00ebrditshme.